Drogi oddechowe – podział
Przyjmuje się, że granicę dróg oddechowych wyznacza krtań na wysokości głośni. W ten sposób specjaliści dzielą układ oddechowy na dwie główne kategorie: górne i dolne drogi oddechowe [1].
Do górnych dróg oddechowych (GDO) zalicza się te struktury, które jako pierwsze mają kontakt z powietrzem i potencjalnymi patogenami [1]:
-
jamę ustną,
-
nos,
-
zatoki przynosowe,
-
gardło,
-
krtań.
Dolne drogi oddechowe to już obszar położony poniżej głośni, obejmujący tchawicę, oskrzela oraz płuca. Zakażenia w tej części układu są zazwyczaj poważniejsze i wiążą się z większym ryzykiem powikłań [1].
Jakie są najczęstsze infekcje górnych dróg oddechowych?
Infekcje górnych dróg oddechowych stanowią większość zakażeń pozaszpitalnych i najczęściej mają podłoże wirusowe. Zwykle przebiegają samoograniczająco się, a antybiotyki nie są w nich skuteczne [1].
Ostre zapalenie błony śluzowej nosa i zatok przynosowych
Najczęściej wywoływane przez wirusy, m.in. rinowirusy, koronawirusy, wirusy grypy i paragrypy oraz adenowirusy. Objawia się zatkanym nosem, katarem, bólem lub rozpieraniem w twarzy oraz upośledzeniem lub utratą węchu [1].
Grypa
Grypa to infekcja wirusowa, która atakuje zarówno górne, jak i dolne drogi oddechowe. Przebiega gwałtowniej niż przeziębienie, zwykle z wysoką gorączką, dreszczami, silnym bólem mięśni i głowy, złym samopoczuciem oraz suchym kaszlem i bólem gardła [1].
Ostre zapalenie ucha środkowego
Wywoływane jest głównie przez wirusy, które mogą sprzyjać nadkażeniu bakteryjnemu. Rozwojowi stanu sprzyja obrzęk błony śluzowej nosa i gardła [1].
Infekcje dolnych dróg oddechowych
Infekcja dróg oddechowych zlokalizowana w obrębie płuc i oskrzeli zazwyczaj charakteryzuje się cięższym przebiegiem i bardziej nasilonymi dolegliwościami ogólnymi. Dominującym i często najbardziej uciążliwym objawem tych zakażeń jest kaszel [1].
Ostre zapalenie oskrzeli
Ostre zapalenie oskrzeli najczęściej spowodowane jest przez wirusy, w tym wirusy grypy, paragrypy, koronawirusy i adenowirusy. W przebiegu choroby dochodzi do obrzęku oskrzeli i nadmiernej produkcji śluzu. Najczęstszym objawem jest uporczywy kaszel z odkrztuszaniem wydzieliny, a także symptomami obturacji dróg oddechowych. Pojawia się dyskomfort w klatce piersiowej, duszność, a także ogólne osłabienie [1].
Zapalenie płuc
Zapalenie płuc to poważna infekcja, która wymaga szczególnej uwagi. Rozpoznanie pozaszpitalnego zapalenia płuc (PZP) ustala się na podstawie obecności kaszlu oraz co najmniej jednego objawu dodatkowego. Do tych niepokojących dolegliwości zalicza się ból opłucnowy, przyspieszony oddech, duszność, a w niektórych przypadkach również krwioplucie. W badaniu fizykalnym można odnotować charakterystyczne zmiany osłuchowe, takie jak trzeszczenia [1].
3 błędy popełniane podczas leczenia infekcji dróg oddechowych
Leczenie infekcji dróg oddechowych bywa trudne, ponieważ wiele objawów jest podobnych niezależnie od czynnika wywołującego chorobę. Nieprawidłowe decyzje terapeutyczne mogą przedłużać infekcję i zwiększać ryzyko powikłań.
1. Stosowanie antybiotykoterapii, gdy nie jest to konieczne
Większość infekcji dróg oddechowych ma charakter wirusowy, dlatego leczenie antybiotykiem zazwyczaj nie przynosi korzyści. Stosowanie antybiotyków jest uzasadnione jedynie w przypadku wyraźnych objawów i potwierdzenia infekcji bakteryjnej, chorób przewlekłych lub zaburzeń odporności. Nieuzasadnione podawanie antybiotyków sprzyja natomiast rozprzestrzenianiu się bakterii wielolekoopornych i zwiększa ryzyko działań niepożądanych [2]. W wielu przypadkach należy stosować leki, które mają na celu złagodzić objawy infekcji.
2. Błędne rozpoznanie rodzaju kaszlu i stosowanie niewłaściwych leków
W przypadku kaszlu w przebiegu infekcji, niezbędne jest ustalenie jego charakteru – czy jest mokry, czy suchy. Kaszel mokry jest naturalnym mechanizmem oczyszczania dróg oddechowych, dlatego leczenie powinno ułatwiać usuwanie wydzieliny, a nie je hamować. W praktyce stosuje się nawilżanie powietrza, fizjoterapię oddechową oraz leki rozrzedzające wydzielinę, tzw. mukolityki, takie jak acetylocysteina, karbocysteina, erdosteina czy ambroksol. Nieprawidłowe podanie środków przeciwkaszlowych w kaszlu mokrym może utrudniać oczyszczanie dróg oddechowych i przedłużać infekcję [3].
3. Błędne rozpoznanie koloru plwociny
Interpretacja koloru plwociny bywa myląca. Choć ropna, żółta lub zielona wydzielina często kojarzy się z infekcją bakteryjną, w rzeczywistości może występować także w zakażeniach wirusowych. Ważne jest uwzględnienie pełnego obrazu klinicznego:
-
rodzaju kaszlu i jego początku,
-
objawów towarzyszących,
-
chorób przewlekłych,
-
przyjmowanych leków,
-
innych czynników, np. ciąży czy palenia papierosów.
Charakter wydzieliny może naprowadzać na przyczynę, ale nie jest jednoznacznym wskaźnikiem infekcji bakteryjnej [2,3].
Artykuł na zlecenie marki Deflegmin
Źródła
[1] Fal, A. M., Babicki, M., Brożek-Mądry, E., Dobrzyński, P., Jaźwińska-Tarnawska, E., Karniej, P., Wiela-Hojeńska, A. (2021). Diagnostyka i leczenie wybranych infekcji oraz stanów zapalnych dróg oddechowych. Wytyczne dla lekarzy POZ. Lekarz POZ, 7(5).
[2] Krenke, R., Chorostowska-Wynimko, J., & Dąbrowska, M. (2018). Postępowanie w kaszlu u osób dorosłych–rekomendacje dla lekarzy rodzinnych. Lekarz POZ, 6(4), 425-52.
[3] Wiercińska M., Mokry kaszel - przyczyny i leczenie, Medycyna Praktyczna: https://www.mp.pl/pacjent/objawy/345335,mokry-kaszel-przyczyny-i-leczenie [Dostęp online: 10.12.2025]
